Op donderdag 21 juni 2018 nam Henk Oosterling, oprichter en inspirator van Rotterdam Vakmanstad, formeel afscheid van de organisatie. Tijdens een symposium in het prachtige pand van Rotterdams Vakcollege de Hef blikten we terug op de beginjaren en keken we vooruit naar de toekomst. Een bloemlezing van wat er die middag en avond aan anekdotes, goedbedoelde irritaties en inspiratie werd opgehaald.

IMG_3044

Foto’s afscheidssymposium Henk Oosterling

Het symposium in beeld.

De zaal stroomt langzamerhand vol met vrienden, familie, bekenden, zakelijke partners en collega’s. Een handvol toegewijde kinderen, tussen de elf en veertien jaar, zorgen ervoor dat het de gasten aan niets ontbreekt. “Wilt u misschien een kopje koffie of thee?” vraagt een meisje, terwijl ik met de bestuursvoorzitter van Rotterdam Vakmanstad nog even van gedachten wissel over de ‘pionier pur sang’. “Heerlijk”, en ze overhandigt met een brede smile een kop koffie. Speaking of the devil komt Henk de zaal binnen. Rugzak op z’n rug, gympies aan. Helemaal Henk. Hij groet vrienden en bekenden. Maakt voor iedereen even tijd “Alles goed, Henk?” Quasi nonchalant: “Ik vind het prima.” Henk laat het vandaag allemaal lekker over zich heen komen.

Hier gebeurt iets tussen mensen

IMG_3055

Iedere krijger is een gever

De speech van Henk Oosterling bij zijn afscheid.

De cateringmeiden en –jongens verstaan hun vak. Recht gaan ze op hun doel af. Zwaaiend met zakjes in de lucht lopen ze vriendelijk lachend tussen de bezoekers door. “Wilt u nog melk en suiker?” en “Koekje erbij, mevrouw?” Het is veelzeggend. Jong, oud, arm, rijk, zwart en wit… hier gebeurt iets tussen mensen. De Tunes, die band die de muzikale omlijsting verzorgt, zet dan het eerste nummer in om het symposium te openen. ‘Het is toch je familieééé,’ zingen ze. En zo voelt ’t ook vandaag. Al die mensen die Henk de afgelopen veertien jaar bij elkaar heeft verzameld, om met zijn allen het hogere doel te realiseren. Dat kan alleen als je het met elkaar doet.

De beginjaren

IMG_2457
IMG_2483

Rachid El Ousrouti, directeur van Rotterdam Vakmanstad, beklimt het podium en nodigt de eerste drie gasten uit: Dominic Schrijer (Burgemeester van Zwijndrecht en oud-wethouder Rotterdam), Marvin Pires (Programmamanager Stichting De Verre Bergen) en Paul de Haan (medeoprichter en oud-bestuurslid van Vakmanstad). Alle drie vertellen ze over de beginjaren van Rotterdam Vakmanstad, rond 2003 en 2004. Het was een roerige tijd. Er was verontwaardiging in de Rotterdamse wijken over de dood van Fortuyn en Van Gogh. Paul heeft zelfs op het punt gestaan om te verhuizen uit Rotterdam. En hij was niet de enige. Rond 2006 gaf de helft van de inwoners van Rotterdam Zuid aan te willen verhuizen. Dominic wilde vanuit zijn rol als wethouder Wonen en Buitenruimte ervoor zorgen dat wijken leefbaarder werden en wit en zwart meer bij elkaar kwamen. “Wat ze meekregen vanuit huis en op school, sloot niet aan op hun toekomst,” vertelt Dominic. “Als we dat wél kunnen meegeven, zou mooi zijn.” Hij kende Henks visie op de stad en op het onderwijs. Hij zorgde ervoor dat Henk op obs Bloemhof zijn ideeën voor het eerst in praktijk mocht brengen. Rotterdam Skill City, zoals het destijds nog heette, was officieel geboren.

Een prof in Hillesluis

Door het succes van het project, vroeg Henk aan Marvin om projectleider te worden. “Hoe ik Henk heb leren kennen? Nou, ik hoorde dat er een professor in de wijk kwam. Geloof me, die komen nooit in Hillesluis. Toen ik mijn scriptie schreef over de participatie van hangjongeren in de wijk, was ik op zoek naar literatuur. Ik heb Henk gepolst. Na mijn afstuderen in 2008, vroeg hij me. Mijn leefwereld was Hillesluis. Henk bood mij werelden waar ik nog nooit was geweest. Ik dank mijn carrière aan Henk.”

Doen!

De heren herkennen zich in Henks daadkracht. Paul: “Hij was een strateeg, die hield van meedogenloze samenwerking. Maar het doen staat voorop. Ik heb ooit ook een college van Henk bijgewoond. Dan is hij filosofiedocent, maar nog precies dezelfde Henk waar theorie en praktijk samenvallen. Als je dat meemaakt, dat is gewoon goud. Henk is een gids geweest.”

Hondenlul

De Tunes nemen de zaal vervolgens mee in een interactief Rotterdams raadlied. “Hondenlul,” klinkt het opeens luid achter me als de muzikanten zoeken naar de Rotterdamse versie van een frikandel met mayo. Maar dat zouden ook andere dieren kunnen zijn hoor, volgens de Tunes. Hilariteit en herkenning alom.

IMG_2422
Entertainment met oer-Rotterdamse liedjes door de Tunes van Harry Jan Bus.

Haat-liefde verhouding met onderzoek

IMG_2594
IMG_2589

Na het muzikale intermezzo is het tijd voor deel twee: de mooie jaren voor Vakmanstad tussen 2008 en 2012. Sprekers Sylvia Wiegers (Programmamanager van SKVR), Nanne Boonstra (Research Manager Stichting De Verre Bergen) en Lous Paijens (Oud-directrice Elisabethschool) zijn vol over de samenwerking. Nanne: “Ik leerde Henk zo’n 20 jaar geleden kennen. We hadden mooie gesprekken. Over het leven, over martial arts. Ik hield van taekwondo, hij van aikido. In 2008 belde hij me. Nanne we gaan onderzoek doen, maar ik heb geen geld. Het was een vraag, maar er zat eigenlijk geen vraagteken in die zin. We wilden weten wat de impact was van het Vakmanstadprogramma op kinderen. Henk heeft altijd een haat-liefde verhouding gehad als het gaat om onderzoek. Het is heel belangrijk, maar de daadwerkelijke impact van Vakmanstad was niet te meten. We hebben daar altijd respectvol over gedebatteerd. Het onderzoek heeft overigens wél het belang van de integraliteit van Vakmanstad aangetoond.”

Integraliteit

Voor die integraliteit vielen Sylvia en Lous. Sylvia: “Henk vroeg me of we samen een opzet konden maken voor de mediawerkplaats in De Hef. Heel mooi was dat we een kans kregen binnen de ontwikkeling van LOB en dat we daaraan mochten meewerken. Het was een van de succesfactoren.” Lous: “Henk kwam binnen met verhaal wat hij voor kinderen wilde betekenen. Maar het mooie was, Henk keek veel breder. Wat doen jullie al? Waar kunnen wij meer in betekenen? Vergroening van een plein? De bouw van een theater? Langzamerhand kwamen al die mooie activiteiten de school binnen.”

Ouderwets naar de toekomst

IMG_28401
IMG_2832
IMG_28571

Er volgt een korte pauze met verrukkelijke hapjes en drankjes, geserveerd met de herkenbare hartstocht van de kinderen van Stichting VoedselEducatie010. De Tunes vervolgen hun muzikale reis met een authentiek Rotterdams volkslied over Vreewijk. De muzikale ondersteuning door een nèt niet zuivere mondharmonica maakt de nostalgie compleet. Dan neemt Rachid iedereen mee naar de toekomst en nodigt Marco Pastors (Programmadirecteur Nationaal Programma Rotterdam Zuid), Selma Klinkhamer (Directrice RVC de Hef) en Erwin Niedeveld (verbonden aan De Vakwerf) uit op het podium. Ze zijn verwachtingsvol over Vakmanstad. “Weet je wat er allemaal op je afkomt als je naar Zuid komt?,” vertelt Selma. ”Er zijn ongelooflijk veel initiatieven. Iedereen wil wat van alles. Vakmanschap ligt ons erg aan het hart. Goed werk leveren, ergens goed worden, dan beteken je iets voor de maatschappij. Op die manier vonden Henk en ik elkaar op een natuurlijke manier. Ik voel me daar goed bij.” Dat gevoel delen Edwin en Marco. “Leerlingen zichzelf laten kennen en verbindingen maken met het bedrijfsleven, dat is vakmanschap,” vertelt Edwin die nu voorzitter is van Dok21 waar ook Henks visie resoneert. “Chemie kun je niet bestellen in beleid. Daar de ruimte aan geven is de kunst voor het nationaal programma voor de komende vier jaar,” aldus Marco. “Ik kan me herinneren dat Henk heel erg op me mopperde. Dat deed hij uit betrokkenheid. Ik heb het gemopper begrepen. Henk heeft ook geholpen om dat punt in de politiek, dat kinderen meer met hun handen en lichaam doen, op de agenda te zetten. Als Henk het zei, werd er geluisterd.”

Het Henk Oosterling Leerplein

IMG_28182

Selma is apetrots op haar school en heeft nog een verrassing voor Henk in petto: “Dit gebouw is zo prachtig. Ik wil dat iedereen in deze omgeving hiervan geniet en dit gebruikt. Henk heeft iets naar binnen gebracht met het Vakhuis en vakmanschap. De techniekwerkplaats, de cultuurwerkplaats, al die pijlers van Vakmanstad voeren wij hier in. Ik ben heel blij dat Henk destijds bij mij binnen kwam en iets van mij wilde. Hij is onze beschermheer. Deze zomer is er een verbouwing en openen wij een nieuw leerplein. Henk, dit is wat er gebeurt als je af gaat bouwen. Wil jij na de zomer het Henk Oosterling Leerplein officieel komen openen?”

Trots

Henk voelt zich vereerd. Niet alleen door het verzoek van Selma. Door de komst van iedereen in de zaal. En door iedereen die een bijdrage heeft geleverd aan zijn indrukwekkende palmares. Ook het filmpje, waarin Jeanne van Heeswijk, Rein Breeman en Carol Hol hem bedanken raakt hem. “Je hebt me geïnspireerd en ook vaak geïrriteerd,” plaagt Jeanne hem in de video. “Maar het gaat je hartstikke goed man.” Henks vriendin en dochter, beiden op een stoel naast hem, kijken ‘m vol trots aan.

IMG_29222

Ik wil iets teruggeven

Als de Tunes de ‘Ode aan Henk’ brengen, doet de zaal hartstochtelijk mee. “Henk Oosterling… soms heeft ie er de tering in.” Een bulderend applaus volgt. Dan stapt Henk himself het podium op: “Eigenlijk rest er niets om dood neer te vallen. Ik voel me nederig. Henk kan zo veel willen, maar als die anderen het niet willen.” Hij begint te vertellen, zoals alleen hij dat kan. Op z’n Henkiaans. “Want iedere krijger is een gever. Alles dat in Vakmanstad zit, is al veel eerder gebeurd. Er zitten feedbackloops in verwerkt. Ik heb dingen meegemaakt, heb dat doorgelust en daar weer wat mee gedaan. Dat zie ik als ‘het teruggeven’. Ik ben ook ooit begonnen, ik heb me opgewerkt en ik heb een tilletje gehad. Dat had ik nodig. Ik heb altijd het rare gevoel gehad dat ik het moest teruggeven.”

Mede delen en deelnemen

IMG_2956

Hij vertelt over integraliteit. “De wereld gaat zo godvergeten snel tegenwoordig, dat men geen tijd meer neemt om terug te kijken. Die snelheid vraagt om communicatie én participatie. En dat is de crux van Vakmanstad. Het gaat om mede delen en deelnemen. Iedere lerende organisatie is ook een zelflerende organisatie. Je moet communiceren en deelnemen aan communicatie. Concreet? Als je een e-mail stuurt, heb je minstens twee mensen in de cc. Dat lijkt piramidaal maar dat is niet zo. Alle mensen in een organisatie zouden strategisch, operationeel en tactisch moeten kunnen handelen. Als dat niet zo is, kun je het schudden. Als je nu nog komt met bottom up of top down, dan snap je er niets van. Het zijn elementen op een cirkel. Die moet je voortdurend doorlopen.”

Skillen

“Vakmanschap is ook krijgerschap. De krijger zit niet daar,” Henk wijst in de verte, “maar die zit in jou. Hij is zo betrokken, dat hij wil overwinnen. Hij wil die skill hebben. Krijgerschap zit in vakmanschap. Daarom is Budo een discipline. Blijf nadenken over het proces, je wordt als mens geboren.”

Communiceren, collaboreren en creativiteit

En Henk is nog niet uitgepraat. Geletterdheid is belangrijk. Niet alleen in woorden, ook in beelden. “Van boeken gaan we naar browsen. Lezen is terugkijken. Browsen is vooruit. Als je niet geletterd bent in beelden, word je belazerd waar je bijstaat. Daarom zijn mediawijsheid en ecowijsheid verweven in de filosofie van Vakmanstad. Het is belangrijk dat we beseffen dat we deel zijn van een keten. Dat die keten in een netwerk zit. En dat het netwerk de hele wereld omspant. Wij ervaren dat als we leren, we stom zijn. Dat is natuurlijk vreemd. Een ego moet door je heengaan, maar moet je niet vastzetten. Ik ben van eco. Met ons hoofd zitten wij als mensen in een totaal ander discours dan ons hart of onze handen. Maslow is nog steeds aanwezig. Hoe kunnen wij onze mentaliteit omzetten naar een manier van denken over gunnen? Ik ga nu met pensioen. Van een gever en een nemer wordt je dan een krijger. Je ontvangt geld. Daarom ben ik nu bezig om weer helemaal terug te gaan. Naar 1971. Om uit te vogelen wat ik nog kan met het sociale en intellectuele kapitaal dat ik heb opgebouwd. Om mezelf opnieuw de vraag te stellen: hoe wordt een krijger een gever?

Doorwerkte overbodigheid

Vanuit ecosofisch oogpunt wordt dit een nog groter verhaal voor nog meer netwerken. Het is eigenlijk het mooiste dat er is: doorwerkte overbodigheid. Vroeger had ik een idee, daar maakte ik anderen gek mee, we implementeerden en bouwden een organisatie op. Als ik onder een tram kwam, was het klaar. Nu is dat niet meer. Ik kan rustig onder tram komen. Ik heb nog wel wat leuke ideeën over onderwijs. Maar we zullen dus een samen moeten creëren. Doorwerkte overbodigheid, ik gun het jullie allemaal.”

IMG_3055

Henk, bedankt.

De bier en wijn roept. Toch de eer aan bestuursvoorzitter Peter de Regt om het symposium in stijl af te sluiten. Hij steekt daarbij eerst stichting Yoyana een hart onder de riem. Een stichting met een vergelijkbaar streven als Vakmanstad, maar dan in India. Iedereen die Henk een afscheidscadeau wilde geven, kon (en kan) doneren aan dit prachtige doel. Tot slot richt Peter het woord tot Henk. “Je kwam bij me, in het vierhavengebied. Daar stonden een paar gasten op de hoek van de straat te lullen. Hoe krijg je die aan het werk? Die corporaties weten het niet meer. Jij hebt dat stokje vastgehouden, je bent je gang gegaan, hebt ideeën neergezet en schakelde op alle niveaus. Praktisch waar het moest en abstract waar nodig. Jouw veeleisendheid, Henk, is ongeëvenaard. Bedankt om datgene mogelijk te maken wat jij in je hoofd had.”